Yanık Estetiği 

YANIK ESTETİĞİ (www.yanikmerkezi.com) 

Erken dönemde pansumanla, yanık hastanın takibi yapılır.

Sedasyon veya genel anestezi altında 3.derece yanıklı alan vucuttan uzaklaştırılır.

Deri nakli yada dokuların kaydırılması ile daha estetik sonuçlara ulaşılır.

Balonla sağlam alanın genişletilmesi, yanıklı alanın kapatılmasında kullanılabilir.

Uygulanacak yönteme, yanığın derinliğine bağlı iyileşme süreci değişir.

Yanığa bağlı oluşan hareket kısıtlığı giderilir.

Yanık bölgelerinin kabarmasını önleyecek özel yanık elbiseleri ve kremler uygulanır.

Kalıcı sonuç 6-9 ay sonra ortaya çıkar.

EK BİLGİLER

Büyük ve geniş yanıklarda erken dönemde tedavinin amacı hastanın yaşamasını sağlamaktır. Bu işlem yapılırken hastanın kozmetik ve fonksiyonel açıdan iyi duruma getirilmesi de amaçlanır. Erken dönemde yanık şoku, enfeksiyon ve organ yetmezlikleri önlenmeye çalışılır. 1. ve 2. Derece yüzeyel yanıkların tedavileri çok kere cerrahi girişimlere gerek duyulmadan medikal tedavi ve yara bakımı ile sağlanabilirken, 3.derece geniş yanıklarda bunların yanında erken dönemin hemen sonrası enfeksiyon başlamadan, erken cerrahi girişimler gerektirir.

Yanık, derinliğine göre şöyle sınıflandırılır:

1. derece yanıklar: Güneş yanıkları gibi kızarıklık ve ağrı ile beraber olan yanıklardır.Çocuk ve yaşlılarda çok geniş alanı tuttuklarında önem taşırlar. Aksi takdirde sadece deri bakımı gerektirir, yara bakımı açısından önem taşımazlar.

2. derece yanıklar: Derin ve yüzeysel olarak ikiye ayırılırlar. Yüzeysel 2.derece yanıklarda epidermisin tamamı ve dermisin yüzeyel bir kısmı yanmıştır. Klinik olarak kendini bül olarak gösterir, en ağrılı yanıklardır. Derin 2.derece yanıklarda, dermisin büyük bir kısmı yanmıştır, 3.dereceden ayırmak klinik olarak zordur. İyi bir bakımla 2-3 haftada kendiliğinden iyileşirler. Enfeksiyon, beslenme bozukluğuna yol açacak damarsal değişiklikler ve bası ile derinleşip 2.derece bir yanık 3.dereceye dönüşebilir.

3. derece yanıklar: Tüm deri (epidermis ve dermis) harap olmuştur. Yara kendiliğinden kapanmaz, ağrılı değildir, deri gri, kuru, soluk, eskar görünümdedir. Kendiliğinden iyileşmez, cerrahi müdahale ve pansuman gerektirir. Yanık sonrası bıraktığı sekellerle fonksiyonel kayıplara ve izlere yol açar.

4. derece yanıklar: Yanık, daha derine, kas ve kemiğe kadar ulaşmış olup, kömürleşmiş bir görünüm vardır. Geniş yüzeyleri tutuyorsa hayatı tehdit eder. 

Yanıklar Büyüklüğüne Göre Nasıl Sınflandırılır:

Yanıklar ciddiyetine göre kabaca küçük, orta, büyük yanıklar olarak değerlendirilebilir:

Küçük Yanıklar:

Erişkinde %15 den az 2.derece 

Çocukta %10 dan az 2.derece

%2 den az 3.derece yanıklar

Orta Derece Yanıklar:

Erişkinde %15 – 25, 2.derece 

Çocukda %10 – 20, 2.derece

%10 dan az 3.derece 

Büyük Yanıklar:

Erişkinde %25 den fazla 2.derece 

Çocukda %20 den fazla 2.derece

%10 dan fazla 3.derece

Hangi Yanıklar Yatırılarak Tedavi Edilmeli:

Yanık merkezine başvurması gereken yanıklıların kriterleri aşağıda belirtilmiştir:

a) 10 yaş altı ve 50 yaş üzerinde YVYA %10 dan fazla ikinci ve üçüncü derece yanıklar.

b) Herhangi bir yaşta %20 ikinci ve üçüncü derece yanık

c) %5 den fazla üçüncü derece yanık 

d) Yüz, el, ayak, genital bölge ve büyük eklemleri tutan yanıklar.

e) Elektrik yanıkları.

f) Kimyasal yanıklar.

g) İnhalasyon yaralanmaları.

h) Mortaliteyi etkileyecek, iyileşmeyi geciktirip, komplikasyona neden olabilecek hastalığı (diyabet, konjestif kalp hastalığı, kronik renal disfonksiyon gibi) olanlardaki yanıklar.

i) Yanıkla beraber kırık gibi travmalı hastalarda; yanık, morbiditeyi ve mortaliteyi esas olarak belirleyen kriterse hasta yanık merkezine yatırılır. Travma daha acil bir risk taşıyorsa hasta stabilize edildikten sonra yanık ünitine kabul edilir.

j) Çocuk yanıklarıyla deneyimli personel ve ekipman yoksa yanık ünitine kabul edilebilir.

k) Uzun süreli sosyal, emosyonel rehabilatasyona ihtiyaç duyacak yanık hastaları.

Poliklinikten (Ayaktan) Tedavi Edilen Yanıklar: 

Yanık vucüt yüzey alanı %10’u geçmeyen küçük yanıkları yatırılarak tedavi edilmesi ek başka bir rahatsızlığı yok ve çocuk,yaşlı grubunda değilse gerekmez. Çocuklar için Omiderm gibi pansumanı kolaylaştıran sentetik malzemeler kullanılarak yaranın kendiliğinden iyileşmesi beklenebilir. Antibiyotikli pomatlar, epitelizasyonu kolaylaştırıcı kremler ile pansumanlar yapılır. 

İlk Yardım:

Yanan elbiseler vucuttan uzaklaştırılmalı.Tüm takılar yüzük,künye,bileklik,küpe) hemen çıkarılmalıdır.

1.derece yanıkta: soğuk su ,ıslak soğuk kompresler uygulanmalı, direk buz temasından kaçınılmalıdır. Diş macunu, yoğurt, zeytinyağı, kireç gibi maddeler yanık üzerine sürülmemelidir. Çocuk ve yaşlılarda 1.derece yanıklar önem taşıyacağından yanık alanı genişse bir plastik cerraha başvurunuz.

2.derece yanıkta: 10-15 dakika süreyle soğuk su ve soğuk kompres uygulmasından sonra,deride oluşan bülleri patlatmadan steril bir gazlı bez ile yanık alanını örtünüz. Yanık alanı enfeksiyondan korunmalıdır. Şişlik olmaması için yanık kol ve bacaklar kaldırılabilir.Yanık vucüt yüzey alanı genişse, hastayı düz yatırıp(beraberinde ek bir yaralanma yoksa) ayaklarının altın bir yastık konulup üzeri bir örtüyle örtülmeli, hastaneye taşınmalıdır.

3.derece yanıkta: Yanık alanını temiz bir örtü,gazlı bez ile örtünüz. Yukarıda belirtilen şok pozisyonunda hasta taşınmalıdır.Yüz ve boyu bölgesi içeren bir yanık ise solunumunu gözlenmelidir. Başının altına yastık koymayınız. En yakın yanık merkezineve plastik cerraha başvurunuz.

Yanık Yara Bakımı: Birinci derece yanıklar için derinin nemlendirilmesi,güneşten korunması yeterli olacaktır. Solaryum, saunadan uzak durulmalıdır. Ağrının giderilmesi için lidokainli pomatlar, epitelizasyonu artıracak derinin beslenmesini sağlayacak,yağlayıp koruyacak pomatlar da ek olarak kullanılabilir. Kapalı pansumana almak genellikle gerekmez. İkinci derece yanıklarda yaranın steril pansumanla korunması enfeksiyon gelişimini, dolayısıyla yara derinleşmesini önler. Büller enjektör yardımıyla içleri aspire edilmeli,üzerindeki epitel sıyırılmadan koruyucu olarak bırakılmalıdır. Pansumanda nazik bir şekilde, ölü dokular ve yabancı cisimler ortamdan uzaklaştırılmalı. Bu arada yeni epitelizasyonun ilerlemesini engelleyecek kazıma işlemleri yapılmamalıdır. Yara iyileşmesini optimum seviyede tutacak yapışmayan, antibiyotik yada antiseptik emdirilmiş vazelinli gazlar kullanılabilir.

Geniş tam kalınlıkta yanık yaralarının tedavisinde, yaranın gram negatif bakterilerle özellikle de pseudomonas aeruginosa ile kolonizasyonunun önlenmesi amacıyla %1 gümüş sulfadiazine, mafenid krem, chlorhexidine gibi topikal ajanlar kullanılır.

İkinci derece yanıklar 14-21 gün içerisinde iyileşirler.3 hafta içerisinde iyileşmeyen yaralar 3 cm den de büyük ve zemini granulasyon dokusu ile dolu ise cerrahi müdahale yapılmalıdır.Granulasyon dokusu temizlenip, greftlenmelidir.Eğer bu işlem yapılmaz kendiliğinden iyileşmeye bırakılırsa kötü iz ve yanık alanında kabarma, çekme (kontraktür) oluşur.Greftlenmeden elde edilecek sonuçtan daha kötü bir estetik ve fonksiyon kayıp ile sonuçlanır. Üçüncü derece yanıklarda nekrotik(ölü) dokuların pansumanlarda uzaklaştırılması gerekir. Bu alanlar mikropların üremesi için müsait yerlerdir. Yanık dokularının günlük pansumanlarla ve topikal ilaç uygulamalarıyla enfeksiyondan korunması, nekrotik dokuların kendiliğinden alttaki dokulardan ayrılması beklenebilir. Nekrotik dokuların ayırılmasını hızlandırmak için hastanın yıkanması,ıslak pansuman,enzimatik debridman pomatları gibi yöntemler kullanılabilir.

Cerrahi olarak bistüri veya humby bıçağı ile devitalize yanık dokuların uzaklaştırılması en etkili yöntemdir.Geniş alanlara cerrahi debridman uygulanacaksa, anestezi veya sedasyon altında bu işlemin gerçekleştirilmesi hasta sıkıntısını en aza indirir.

Deri Nakli: Yanığın ilk 2 - 3 günündeki akut safhasında hastaya uygulanacak medikal tedaviler ve sıvı replasmanı ile hayati tehlike atlatıldıktan sonra, yanık dokuların ortamdan uzaklaştırılarak oluşan açık alanların deri greftleriyle kapatılması safhasına gelinir.Plastik cerrahınız tarafından yapılacak ‘‘erken tanjansiyel eksizyon ve greftleme’’ olarak tanımlanan, yanık hastasının ilk haftasında cerrahi müdahaleyi öngören tedavi pek çok avantajı da beraberinde getirecektir. Yanıklı alanın enfeksiyon gelişmeden ortadan kaldırılması ve deri naklinin erken dönemde yapılması kozmetik ve fonksiyonel yönden daha iyi sonuçları doğurmuş ve sepsis oluşumunu engelleyerek tedavi süresini kısaltmıştır.

Hastanın kendisinden sağlam deri alanlarından dermatom adı verilen aletlerle alınan deri parçaları, daha önce temizlenmiş yanık alanlarına yerleştirilir. Bu deri parçaları zemindeki dokudan beslenerek yanık alanını örterler. Bazen geniş yanıklarda yeteri kadar sağlam deri olmadığında aynı yerden 1-2 ay arayla tekrar deri alınabilir.Bu sürede yanık alanı geçici olarak amnion zarı gibi biolojik pansuman malzemesi veya sentetik deri muadilleri ile örtülebilir.Bunlar en son hastanın kendisinden deri nakli yapılıncaya kadar geçen sürede yaradan sıvı kaybını önler,korur.

Yanık izi alanında yaralar kanser başlangıcı olabilir : Kendiliğinden iyileşmiş derin yanık alanları sürtünme gibi mekanik etkilere ve kimyasal tahrişlere çok duyarlıdır. Koruyucu yağ, ter bezlerinin olmaması, kılların bulunmaması, deriyi çok savunmasız bırakır. Yıllar sonra bu yanık skar alanından yassı hücreli kanser gelişebilir. Yanık skarlarının yaklaşık % 2’si zamanla malign dönüşüme uğrar. Marjolin ülser (yanık skar kanseri) olarak adlandırılan başlangıçta kapanmayan, iyileşmeyen yara olarak tarif edilen lezyon greftlenmemiş veya grefti tutmamış tam kat yanık bölgelerinde ortaya çıkar ve çok hızlı yayılır. Çatlayan ve ülsere olan tüm skarlara karşı şüphe ile yaklaşılmalıdır. Bazal hücreli karsinom, melanom ve sarkom rapor edilmiş olsa da SCC yanık skarlarından kaynaklanan en yaygın tümörlerdir. Radikal girişimler gerektirir.